Jak rozpoznać dwubiegunowość u siebie i bliskich?

Choroba afektywna dwubiegunowa to poważne zaburzenie nastroju, które objawia się naprzemiennym występowaniem manii lub hipomanii oraz fazy depresji, rozdzielonych okresami remisji. Szybkie rozpoznanie dwubiegunowości u siebie lub bliskich pozwala na wczesne wdrożenie leczenia i znacząco poprawia jakość życia. Kluczowa jest świadomość objawów oraz właściwe rozróżnienie od innych zaburzeń psychicznych.

Najważniejsze cechy dwubiegunowości

Dwubiegunowość cechuje się cyklicznymi zmianami nastroju, które odczuwalnie wpływają na myślenie, zachowanie i codzienne funkcjonowanie. Podstawowa różnica między tym zaburzeniem a jednobiegunową depresją to obecność zarówno fazy podwyższonego nastroju (manii lub hipomanii), jak i fazy depresyjnej, a także okresów remisji, czyli powrotu do normalnego funkcjonowania.

Choroba afektywna dwubiegunowa występuje w dwóch głównych typach. Typ 1 obejmuje pełnoobjawowe epizody manii (często z objawami psychotycznymi), podczas gdy typ 2 charakteryzuje się łagodniejszą hipomanią oraz wyraźnymi epizodami depresji. Dla obu form typowa jest obecność co najmniej dwóch epizodów nastroju, w tym jednego maniakalnego lub hipomaniakalnego.

Jak rozpoznać manie i hipomanię

W fazie manii osoba doświadcza nadmiernego pobudzenia, euforii, wzmożonej aktywności oraz silnego poczucia własnej wartości. Może pojawić się bezsenność, gonitwa myśli oraz pochopność podejmowania ryzykownych decyzji. Charakterystyczny jest także brak odczuwania strachu oraz przekonanie o własnej nieomylności.

W przypadku hipomanii objawy są łagodniejsze, jednak nadal zauważalne – to wzrost energii, zwiększona towarzyskość czy kreatywność. Zdarzają się również formy mieszane, w których pobudzeniu psychicznemu może towarzyszyć rozdrażnienie lub gwałtowne zmiany nastroju.

W ciężkich fazach manii mogą wystąpić objawy psychotyczne takie jak urojenia czy halucynacje, prowadzące do utraty kontaktu z rzeczywistością.

Typowe symptomy depresji w dwubiegunowości

Faza depresyjna objawia się przeciwnymi do manii sygnałami – wyraźnym pogorszeniem nastroju, brakiem energii oraz apatią. Pojawia się tendencja do izolacji, utrata motywacji, a codzienne czynności stają się przytłaczające. Charakterystycznym objawem są doświadczane przez dłuższy czas uczucie pustki i myśli samobójcze.

Epizody depresyjne trwają zwykle od kilku tygodni do miesięcy. Zmiany zachowania w tej fazie są odczuwalne dla otoczenia, nawet jeśli osoba stara się ukrywać swoje samopoczucie.

Między fazami – remisja i jej znaczenie

Okresy remisji to czas, w którym nie występują żadne wyraźne objawy dwubiegunowości lub są one bardzo łagodne. W remisji osoba funkcjonuje na co dzień całkowicie prawidłowo i nie wykazuje objawów zaburzeń nastroju. Jednak nawet wtedy istotna jest czujność, ponieważ choroba wykazuje tendencję do nawrotów.

Na co zwrócić uwagę u siebie i bliskich

Obserwacja nagłych zmian w nastroju, funkcjonowaniu, aktywności i relacjach społecznych to podstawa. W fazie manii można zauważyć wzmożoną gadatliwość, impulsywność, niedosypianie oraz nietypowe decyzje finansowe lub życiowe. Z kolei w depresji pojawia się poczucie bezsensu, brak sił oraz wycofanie z kontaktów z innymi.

Zmiany są często gwałtowne i wyraźne, wykraczające poza typowe wahania emocjonalne. Otoczenie zwykle dostrzega te różnice, nawet jeśli osoba zmagająca się z ChAD próbuje je maskować.

Choroba dwubiegunowa a inne zaburzenia

Różnicowanie ChAD z innymi schorzeniami psychicznymi jest konieczne. Na przykład w zaburzeniu osobowości typu borderline zmiany nastroju są reakcją na konkretne zdarzenia i bodźce zewnętrzne, podczas gdy w dwubiegunowości epizody mają charakter endogenny i nie są bezpośrednio związane z sytuacją życiową.

Diagnoza wymaga co najmniej dwóch epizodów (maniakalnego/hipomaniakalnego i depresyjnego), zgodnie z międzynarodowymi kryteriami diagnostycznymi. Rozpoznanie pozwala wdrożyć skuteczne leczenie i minimalizuje ryzyko progresji objawów.

Chroniczność, nawrotowość i wpływ na życie

Choroba afektywna dwubiegunowa ma przewlekły przebieg i często nawraca. Nieleczone zaburzenie cechuje się tendencją do nasilania i częstszego występowania epizodów z biegiem lat, co może prowadzić do trwałego pogorszenia funkcjonowania osobistego i zawodowego.

Jest to druga najczęstsza przyczyna niezdolności do pracy z przyczyn psychiatrycznych, zaraz po depresji. Właściwe rozpoznanie i leczenie zwiększa szansę na stabilizację i poprawę jakości życia.

Podsumowanie: szybka reakcja kluczowa

Dwubiegunowość to zaburzenie, które daje się rozpoznać przez obserwację wyraźnych zmian nastroju, aktywności i poziomu energii. Uwagę powinny zwrócić nietypowe okresy podwyższenia nastroju oraz epizody apatii i wycofania. Kluczowe jest zauważenie powtarzalności tych zachowań oraz rozmowa z bliskimi na temat doświadczeń i obserwacji.

Skuteczna diagnostyka i odpowiednie leczenie pozwalają zminimalizować skutki zaburzenia i umożliwiają powrót do pełni życia. Jeśli pojawiają się wątpliwości co do własnego nastroju lub zmiany zachowania u bliskich stają się niepokojące, zawsze warto skonsultować je ze specjalistą zdrowia psychicznego.