Gdzie i jak wyrobić sobie książeczką sanepidu?

Książeczka sanepidowska od lat budzi zainteresowanie osób przygotowujących się do pracy w branżach wymagających bezpośredniego kontaktu z żywnością lub opieką zdrowotną. Już na początku warto podkreślić, że obecnie funkcjonuje ona wyłącznie w formie orzeczenia lekarskiego, a nie fizycznej książeczki. Poniżej przedstawiam szczegółową procedurę, koszty oraz wymagania prawne związane z jej wyrobieniem.

Czym jest książeczka sanepidowska i kto musi ją posiadać?

Książeczka sanepidowska to powszechna nazwa dokumentu, który formalnie określany jest jako orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych. Od 2008 roku nie występuje już w formie książeczki, a jako zaświadczenie wydane przez lekarza medycyny pracy na podstawie wyników badań laboratoryjnych [5][6]. Taki dokument jest niezbędny dla osób zatrudnionych w branżach, gdzie istnieje ryzyko przenoszenia chorób zakaźnych przez żywność, czyli głównie w gastronomii, przy produkcji żywności oraz w opiece zdrowotnej [5]. Warto zaznaczyć, że wymóg posiadania dotyczy tylko orzeczenia, nie zaś samej książeczki, którą dawniej posługiwano się rutynowo [6].

Gdzie można wyrobić książeczkę sanepidu?

Aby uzyskać orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne, należy udać się do stacji sanitarno-epidemiologicznej (Sanepidu) w miejscu zamieszkania lub skorzystać z oferowanych współcześnie rozwiązań online [2][3]. Zarówno laboratoria państwowych jak i prywatnych placówek umożliwiają wykonanie wymaganych badań kału pod kątem obecności bakterii Salmonella i Shigella [3]. Po uzyskaniu wyników należy zapisać się na konsultację z lekarzem medycyny pracy. Od 2025 roku dostępne są również teleporady umożliwiające uzyskanie orzeczenia bez potrzeby osobistej wizyty [2][4][7].

Jak wygląda proces wyrabiania książeczki sanepidowskiej?

Proces wyrobienia orzeczenia sanitarno-epidemiologicznego składa się z trzech głównych etapów:

• Pobranie próbek kału: W przeciągu trzech dni należy pobrać trzy oddzielne próbki kału i umieścić je w specjalnych pojemnikach [3].
• Dostarczenie próbek: Próbki dostarcza się do laboratorium wybranej stacji sanitarno-epidemiologicznej lub innej wskazanej placówki medycznej [3].
• Konsultacja lekarska i wydanie orzeczenia: Po otrzymaniu wyników badań konieczna jest konsultacja z lekarzem medycyny pracy. Może się ona odbyć stacjonarnie lub online, podczas której lekarz wystawia orzeczenie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do pracy z żywnością [2][4].

Badania laboratoryjne obejmują analizę próbek kału wyłącznie pod kątem obecności bakterii Salmonella i Shigella [8]. Całość procesu zajmuje standardowo od 7 do 14 dni, ponieważ tyle czasu potrzeba na wykonanie badań i wyznaczenie terminu konsultacji lekarskiej [1][4].

Koszty wyrobienia książeczki sanepidowskiej

Koszt uzyskania orzeczenia sanitarno-epidemiologicznego może się nieznacznie różnić w zależności od wybranej placówki i sposobu konsultacji. Cena wizyty online u lekarza w 2025 roku wynosiła około 114 zł [7]. Do tej kwoty mogą dojść dodatkowe opłaty za badania laboratoryjne, gdzie koszt jednej próbki kału zazwyczaj uwzględniany jest w ogólnej cenie pakietu [4]. Jednak w przypadku realizacji całego procesu w jednej placówce, finalny koszt nie powinien przekroczyć tej kwoty w znaczący sposób.

Jak długo trwa wyrobienie książeczki sanepidu?

Czas oczekiwania na wszystkie niezbędne wyniki laboratoryjne wynosi od tygodnia do dwóch tygodni [1][4]. Po oddaniu ostatniej próbki i otrzymaniu potwierdzenia braku bakterii Salmonella oraz Shigella umawia się wizytę lub telekonsultację z lekarzem – najczęściej wolny termin dostępny jest w ciągu kilku dni [2][4]. Cały proces od pierwszego pobrania próbki do uzyskania zaświadczenia nie powinien więc zająć więcej niż dwa tygodnie.

Regulacje prawne i obowiązki pracodawcy

Warto podkreślić, że obecnie nie obowiązuje już wymóg posiadania fizycznej „książeczki” lecz aktualnego orzeczenia do celów sanitarno-epidemiologicznych, zgodnie z aktualnymi przepisami prawa [6]. Pracodawca zobowiązany jest do zażądania takiego orzeczenia od pracownika przed dopuszczeniem go do pracy przy żywności lub w środowisku narażonym na występowanie chorób zakaźnych [8]. Tylko prawidłowo przeprowadzona procedura i orzeczenie wydane przez uprawnionego lekarza dają podstawę do podjęcia zatrudnienia w branżach regulowanych przez te przepisy [5][8].

Podsumowanie

Wyrobienie książeczki sanepidowskiej, obecnie rozumianej jako orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne, to proces, który obejmuje wykonanie badań laboratoryjnych, konsultację z lekarzem medycyny pracy oraz uzyskanie odpowiedniego zaświadczenia. Dokument ten jest wymagany w gastronomii, opiece zdrowotnej oraz zawodach związanych bezpośrednio z żywnością. Wszystkie formalności można obecnie załatwić zarówno stacjonarnie w Sanepidzie, jak i poprzez dedykowane platformy online. Cały proces trwa od 7 do 14 dni, a koszt wizyty lekarskiej online w 2025 roku wynosił około 114 zł.

Źródła:

1. https://interviewme.pl/blog/ksiazeczka-sanepidowska
2. https://ksiazeczka-sanepidowska.pl/blog/jak-wyrobic-ksiazeczke-sanepidowska
3. https://www.medonet.pl/zdrowie-i-wellbeing-pracownikow/stan-zdrowia-pracownikow,jak-wyrobic-ksiazeczke-sanepidowska–tak-uzyskasz-orzeczenie-w-2025-r-,artykul,86108398.html
4. https://medycynapracy24.pl/ile-kosztuje-ksiazeczka-sanepidowska-w-2025-roku/
5. https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-ksiazeczka-sanepidu-jak-wyrobic-i-kto-musi-ja-miec
6. https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/ksiazeczka-sanepidowska-2025-czym-jest-gdzie-wyrobic-regulacje-prawne,9879,n,168
7. https://e-sanepid.pl
8. https://inewi.pl/blog/ksiazeczka-sanepidowska-w-2025-roku-obowiazki-pracodawcy