Dlaczego większość ludzi nie potrafi stawiać sobie celów życiowych i zawodowych?

Większość ludzi nie potrafi stawiać sobie celów życiowych i zawodowych z kilku podstawowych powodów: wynika to przede wszystkim z przewlekłej samotności, słabej jakości więzi społecznych, niskiej samooceny i narastającego stresu emocjonalnego. Głębokie poczucie izolacji – niezależnie od liczby osób w otoczeniu – wywołuje stan, który uniemożliwia skuteczne planowanie oraz redukuje motywację do działania na rzecz własnej przyszłości.

Ukryta samotność jako blokada dla wyznaczania celów

Ukryta samotność nie zawsze wiąże się z fizyczną izolacją. To subiektywne i często niewidoczne dla innych poczucie osamotnienia. Aż 50% dorosłych Polaków doświadcza przewlekłej samotności, a 68% deklaruje, że w różnym stopniu zna to uczucie. Co ważne, jakość relacji społecznych ma tu większe znaczenie niż liczba znajomych czy powierzchowne kontakty. Słabe więzi blokują powstawanie motywacji do jakiegokolwiek planowania i ograniczają chęć stawiania sobie długoterminowych celów życiowych oraz zawodowych.

Brak autentycznych, wspierających relacji prowadzi do spadku samooceny i zwiększa poczucie bezradności. Efektem jest spirala – samotność nie tylko osłabia wiarę w możliwość zmiany, lecz także znacznie ogranicza zdolność do podejmowania wyzwań i budowania jasnej wizji własnej przyszłości.

Wpływ dysfunkcyjnych relacji i niskiej samooceny

Bycie częścią sieci społecznej nie gwarantuje pozytywnych skutków. Aż 23% dorosłych Polaków doświadcza izolacji nawet mając wiele kontaktów – to efekt relacji powierzchownych, niewspierających lub toksycznych. Tego typu kontakty pogłębiają brak oparcia emocjonalnego. Osoby z silną potrzebą zrozumienia i wsparcia pozbawione go, tracą zdolność do formułowania jasnych celów, ponieważ nie widzą sensu w planowaniu czegokolwiek dla siebie.

Dodatkowo niska samoocena oraz chroniczny stres sprawiają, że nawet najważniejsze zamiary wydają się niemożliwe do realizacji. Subiektywne poczucie bezradności wobec codziennych problemów zawodowych, rodzinnych czy finansowych przekłada się na niezdolność do długoterminowego myślenia i decydowania o własnym życiu zawodowym lub prywatnym.

Konsekwencje braku celów: spirala samotności i nieaktywności

Osoby pozbawione jasnych celów coraz częściej popadają w spiralę samotności i nieaktywności. Przewlekła samotność zwiększa ryzyko występowania nie tylko depresji i problemów psychicznych, ale także chorób somatycznych, w tym serca. Rynek pracy i życie rodzinne nie dają satysfakcji, a brak wewnętrznego poczucia sensu pogłębia się. Z czasem coraz trudniej przełamać ten stan, co prowadzi do narastającego wycofania i izolacji.

Zjawisko to jest najbardziej widoczne wśród młodych dorosłych, seniorów oraz kobiet. W przypadku młodych mężczyzn do 24 lat aż 55% odczuwa głęboką samotność, a w największych miastach – sięga to 41% dorosłych mieszkańców. Seniorzy również płacą wysoką cenę za samotność: ponad 55% osób powyżej 60 roku życia mieszka samotnie, a prognozy wskazują, że do 2050 roku osoby starsze będą stanowiły nawet 30% polskiego społeczeństwa.

Zależności: wykształcenie, sytuacja materialna i aktywność

Niski poziom wykształcenia to czynnik, który wyraźnie zwiększa ryzyko popadania w ubóstwo i bezczynność zawodową. Dane wskazują, że 41,3% Polaków jest zagrożonych niedostatkiem, przy czym skrajne ubóstwo występuje u 10,8% osób z wykształceniem podstawowym, a zaledwie 2,2% wśród osób z wyższym. Brak poczucia sprawczości i niemożności przełamania barier nie pozwala ludziom formułować planów na przyszłość, ponieważ perspektywy rozwoju wydają się odległe lub wręcz nierealne.

Rezultatem tego są poważne skutki społeczne, w tym nieaktywność zawodowa i fizyczna. Odsetek Polaków nieaktywnych fizycznie wzrósł z 46% w 2004 roku do 56% w 2018. Osoby, które przestają dbać o rozwój osobisty i fizyczny, nie widząc celu, tracą motywację do jakichkolwiek działań możliwych do realizacji. Pogłębia to poczucie osamotnienia i zwiększa podatność na poważne choroby fizyczne i psychiczne.

Niskie poczucie osiągnięć i motywacji w społeczeństwie

Obecne tendencje społeczne pokazują bardzo niskie poczucie osiągnięć – tylko 4% Polaków deklaruje dumę z poziomu rozwoju kraju. Przekłada się to bezpośrednio na motywację indywidualną do wyznaczania osobistych i zawodowych celów. Jeśli cała społeczność nie identyfikuje się z sukcesami, trudniej wzbudzić wewnętrzną potrzebę planowania przyszłości i określonych ambicji – ludzie nie wierzą, że ich wysiłki mają sens w szerszej perspektywie.

Skutki tej sytuacji są coraz poważniejsze. W Polsce notuje się około 5200 samobójstw rocznie, co daje wskaźnik niemal 24 na 100 tysięcy osób – jeden z najwyższych wśród krajów Unii Europejskiej. Przyczyną takiego stanu często jest poczucie braku celu, wyobcowanie i chroniczne zmęczenie brakiem perspektyw.

Podsumowanie: wyzwania i warunki do zmiany

Głównym powodem, dla którego większość ludzi nie potrafi stawiać sobie celów życiowych i zawodowych, są wyraźne i utrzymujące się niedostatki w obszarze jakości relacji społecznych. Przewlekła samotność, niska samoocena, bezradność wobec życiowych przeszkód, nieaktywność fizyczna i brak motywacji są konsekwencją wielowymiarowych problemów współczesnego społeczeństwa. Aby poprawić sytuację, konieczne jest lepsze rozumienie mechanizmów stojących za samotnością, dbanie o relacje i samoocenę oraz budowanie otoczenia, które wzmacnia poczucie sensu i celu.