Choroba CHAD – czym jest ta rzadka genetyczna dolegliwość?

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) to przewlekłe zaburzenie psychiczne, którego główną cechą są cykliczne wahania nastroju – nawracające epizody depresji przeplatane przynajmniej jednym epizodem manii lub hipomanii. Wbrew często powtarzanym mitom ChAD nie jest chorobą genetyczną, ani wyjątkowo rzadką dolegliwością psychiczną – rozpoznaje się ją głównie u młodych dorosłych, ale także u dzieci oraz nastolatków [3][4][8].

Czym jest Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD)?

Choroba afektywna dwubiegunowa to zaburzenie nastroju, przejawiające się poprzez powtarzające się okresy głębokiego przygnębienia (depresji) oraz okresy znacznego pobudzenia, euforii i nadmiernej aktywności (mania lub hipomania) [4]. Te dwie odmienne fazy mogą występować cyklicznie z różnym nasileniem i czasem trwania, zaburzając funkcjonowanie społeczne, rodzinne i zawodowe chorego [3].

ChAD wpływa zarówno na nastrój, jak i myślenie oraz zachowanie. W przeciwieństwie do wielu innych zaburzeń psychicznych, struktura osobowości pomiędzy epizodami pozostaje nienaruszona, a świadomość choroby bywa dobra [2][3]. Przewlekły charakter schorzenia wymaga stałej opieki specjalistycznej oraz odpowiedniej diagnostyki i leczenia [8].

Objawy i przebieg ChAD: fazy depresji i manii

Najważniejszą cechą choroby ChAD są nawracające epizody skrajnych zmian nastroju. Główne fazy zaburzenia, każda z odmiennym obrazem klinicznym, to:

Faza depresyjna – obejmuje m.in.:

• Utrzymujący się obniżony nastrój, przygnębienie oraz smutek [1][4]
• Wyraźny spadek energii życiowej i aktywności
• Poczucie winy, beznadziei, braku wartości
• Ospałość, chroniczne zmęczenie i zaburzenia snu [1][5]
• Zaburzenia łaknienia, anhedonia (utrata zainteresowań) [6]
• Problemy z koncentracją, pamięcią oraz powolność myślenia i mowy
• U niektórych pojawiają się myśli samobójcze [1]

Faza maniakalna charakteryzuje się:

• Znacznym podwyższeniem nastroju (euforia), nadmiarem energii i pobudzeniem psychoruchowym [1][3]
• Nadmierną gadatliwością, gonitwą myśli i zwiększoną pewnością siebie
• Zmniejszoną potrzebą snu
• Impulsywnością, drażliwością oraz trudnościami z koncentracją
• Zwiększoną aktywnością ruchową, społeczną i seksualną [2]

Istnieją także fazy mieszane, w których równocześnie pojawiają się objawy depresji i manii – mogą to być: bezsenność, drażliwość, szybkie zmiany nastrojów, impulsywność oraz euforia przenikająca się z głębokim smutkiem [7].

Typy i odmiany ChAD

Choroba afektywna dwubiegunowa prezentuje kilka odmiennych form przebiegu:

• ChAD typ I: przeważają epizody depresyjne, ale co najmniej jeden epizod maniakalny jest warunkiem rozpoznania [6].
• ChAD typ II: wielokrotne epizody depresyjne rozdzielone przynajmniej jednym epizodem hipomanii (łagodniejsza postać manii) [6].
• Przebieg sezonowy: pogorszenie nastroju i objawy depresyjne występują szczególnie w okresie jesienno-zimowym, natomiast wiosną i latem pojawia się poprawa nastroju lub mania [6].
• Cyklotymia: stan przewlekłego, umiarkowanego obniżenia nastroju z okazjonalnymi okresami manii lub hipomanii [6].

Mechanizmy i specyfika przechodzenia między fazami

Choroba ChAD przebiega cyklicznie, z naprzemiennym występowaniem stanów przygnębienia oraz nadmiernej aktywności i pobudzenia [8]. Objawy faz maniakalnych trwają najczęściej co najmniej 4 dni, lecz czas ten może być dłuższy lub krótszy w zależności od indywidualnych cech pacjenta [2].

Po ustąpieniu fazy manii chorzy doświadczają często uczucia wstydu z powodu wcześniejszego zachowania, a ich nastrój gwałtownie się obniża, czemu towarzyszy pogłębione zmęczenie [1]. Taka cykliczność utrudnia przewidywanie przyszłego przebiegu choroby.

Objawy ChAD u dzieci i nastolatków

Choroba afektywna dwubiegunowa diagnozowana jest nie tylko u dorosłych, ale także u dzieci i nastolatków. U młodszych pacjentów typowe są szybkie i nagłe przejścia od radości do rozpaczy bez widocznego powodu [3]. Często towarzyszy im wzmożona aktywność, nadmiar mowy, trudności z koncentracją i charakterystyczna gonitwa myśli [3].

Diagnoza w tej grupie wiekowej może być trudniejsza – objawy nie zawsze przybierają klasyczną postać, a symptomatologia bywa mniej wyraźna.

Odróżnienie ChAD od innych zaburzeń psychicznych

Chorobę afektywną dwubiegunową odróżnia od innych poważnych zaburzeń psychicznych – takich jak schizofrenia – brak utrwalonych zaburzeń myślenia (urojeń, halucynacji) oraz zachowana struktura osobowości między epizodami [2]. Z tego względu ChAD wymaga innych metod leczenia i opieki długoterminowej.

Podsumowanie: najważniejsze fakty o ChAD

ChAD to przewlekłe zaburzenie psychiczne, cechujące się cyklicznymi naprzemiennymi fazami depresji i manii (lub hipomanii) [4]. Nie jest to choroba genetyczna ani rzadko spotykana – występuje u osób różnej płci i wieku, najczęściej diagnozowana jest u młodych dorosłych [3][4][8]. Objawy mają znaczący wpływ na jakość życia, wymagając wielopłaszczyznowego leczenia i stałego wsparcia.

Źródła:

1. https://www.damian.pl/zdrowie-psychiczne/choroba-afektywna-dwubiegunowa/
2. https://www.aptekaolmed.pl/blog/artykul/choroba-afektywna-dwubiegunowa-chad-przyczyny-objawy-leczenie,585.html
3. https://gemini.pl/poradnik/zdrowie/choroba-afektywna-dwubiegunowa-czym-sie-objawia/
4. https://podyplomie.pl/psychiatria/30775,co-to-jest-chad
5. https://www.centrumdobrejterapii.pl/materialy/choroba-afektywna-dwubiegunowa/
6. https://niewidacpomnie.org/2024/03/30/choroba-afektywna-dwubiegunowa-objawy-diagnoza-leczenie/
7. https://www.medonet.pl/psyche/zaburzenia-psychiczne,choroba-dwubiegunowa—objawy–jak-zachowuje-sie-czlowiek-z-choroba-dwubiegunowa-,artykul,47767898.html
8. https://www.wapteka.pl/porady/choroba-dwubiegunowa-chad-przyczyny-objawy-i-leczenie/