Czy w chorobie dwubiegunowej występuje agresja?

Czy w chorobie dwubiegunowej występuje agresja? To pytanie jest istotne dla osób zmagających się z chorobą afektywną dwubiegunową (ChAD), ich bliskich oraz specjalistów zdrowia psychicznego. Agresja w chorobie dwubiegunowej może pojawiać się, zwłaszcza podczas epizodów maniakalnych, choć nie jest objawem stałym — jej występowanie i postać zależne są od fazy choroby oraz obecności innych zaburzeń i okoliczności klinicznych [1][3][4]. Poniżej prezentujemy wyczerpujące opracowanie zagadnienia, opierając się na rzetelnych źródłach.

Definicja i charakterystyka choroby afektywnej dwubiegunowej

Choroba afektywna dwubiegunowa to zaburzenie nastroju objawiające się naprzemiennymi epizodami manii (lub hipomanii) oraz depresji, prowadzącymi do gwałtownych zmian samopoczucia i funkcjonowania [6]. Podczas manii obserwuje się podwyższony lub drażliwy nastrój, wzmożoną aktywność, impulsywność, zmniejszoną potrzebę snu i skłonność do zachowań ryzykownych [2][5]. W depresji dominuje obniżenie nastroju, spowolnienie psychoruchowe oraz czasami myśli samobójcze [2][3].

Agresja w przebiegu choroby dwubiegunowej – kiedy się pojawia?

Agresja w ChAD najczęściej występuje podczas epizodów maniakalnych. Może przyjmować postać werbalnej lub fizycznej przemocy, drażliwości, wybuchów złości oraz impulsywnych zachowań [1][3][4]. W depresji obserwuje się raczej autoagresję lub zahamowanie, jednak agresja skierowana na zewnątrz pojawia się o wiele rzadziej [2][3].

Nie każdy epizod maniakalny wiąże się z zachowaniami agresywnymi. Pojawienie się agresji zależy od takich czynników jak nasilenie epizodu, obecność objawów psychotycznych, współistniejące zaburzenia (np. uzależnienia, ADHD, zaburzenia osobowości) oraz czynniki zewnętrzne, takie jak konflikt, brak snu czy działanie substancji psychoaktywnych [5][3].

Mechanizmy powstawania agresji oraz czynniki ryzyka

Mania cechuje się zaburzoną regulacją nastroju i osłabieniem kontroli impulsów, co neurobiologicznie związane jest z dysfunkcją układów neuroprzekaźnikowych i struktur mózgowych odpowiedzialnych za hamowanie [2][8]. Psychologicznie rolę odgrywają poczucie wielkości, brak krytycyzmu i bezkrytyczna pewność siebie, które sprzyjają impulsywnym reakcjom i konfliktom, a tym samym zwiększają ryzyko wybuchów [3][5].

Współistniejące uzależnienia (alkohol, narkotyki) oraz zaburzenia osobowości istotnie nasilają impulsywność i bezpośrednio zwiększają prawdopodobieństwo agresji [5][3]. Im cięższy i bardziej psychotyczny epizod maniakalny, tym większa szansa na pojawienie się gwałtownych zachowań [8][3].

Czynniki wyzwalające i wpływ środowiska

Do czynników zwiększających ryzyko agresji w chorobie dwubiegunowej należą stresory interpersonalne, sprzeciw ze strony otoczenia wobec impulsywnych działań osoby oraz naruszenie jej planów podczas manii [3][5]. Brak snu, stosowanie substancji psychoaktywnych, konflikty czy ograniczenia stawiane przez bliskich również prowokują agresywne reakcje [3][5].

Niewłaściwe leczenie lub jego brak zwiększa częstość i nasilenie epizodów maniakalnych, a przez to sprzyja incydentom agresywnym [6][2].

Podsumowanie i wnioski kliniczne

Kluczową informacją jest, że agresja nie stanowi uniwersalnego objawu ani kryterium diagnostycznego choroby dwubiegunowej. Może się pojawiać, szczególnie przy ostrych epizodach maniakalnych, jednak zależy to od wielu zmiennych: nasilenia fazy, współistniejących zaburzeń, ekspozycji na czynniki wyzwalające oraz okoliczności klinicznych [5][3][1].

Współczesna praktyka kliniczna podkreśla znaczenie dokładnej oceny ryzyka agresji oraz samookaleczeń w trakcie epizodów maniakalnych i depresyjnych. Podejścia terapeutyczne łączą farmakoterapię stabilizującą nastrój z interwencjami psychologicznymi i psychoedukacją, koncentrując się nie tylko na ograniczeniu liczby nawrotów, ale i na redukcji ekspozycji na czynniki prowokujące agresję [6][2].

Dane liczbowe i narzędzia oceny ryzyka

Chociaż literatura kliniczna potwierdza częste występowanie agresji w manii, brak jest jednolitych wskaźników procentowych w dostępnych źródłach popularnonaukowych i medycznych [1][3][4][8]. Klinicyści używają specjalistycznych skal do oceny nasilenia manii, objawów psychotycznych i impulsywności [6][8].

Konsekwencje niekontrolowanej agresji obejmują konflikty rodzinne, incydenty prawne i ryzyko krzywdy dla siebie lub innych — dlatego właściwe leczenie i wczesna interwencja mają nadrzędne znaczenie [3][1].

Źródła:

• [1] https://salusprodomo.pl/blog/choroba-afektywna-dwubiegunowa/
• [2] https://www.aptekarosa.pl/blog/article/340-czym-jest-choroba-afektywna-dwubiegunowa-i-jak-sie-objawia.html
• [3] https://trzymsie.pl/choroba-afektywna-dwubiegunowa/
• [4] https://niewidacpomnie.org/2024/03/30/choroba-afektywna-dwubiegunowa-objawy-diagnoza-leczenie/
• [5] https://gemini.pl/poradnik/zdrowie/choroba-afektywna-dwubiegunowa-czym-sie-objawia/
• [6] http://pacjent.gov.pl/aktualnosc/choroba-afektywna-dwubiegunowa-jak-ja-rozpoznac
• [8] https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/69890,choroba-afektywna-dwubiegunowa