Do jakiego lekarza zgłosić się z parestezjami?

Parestezje to nieprawidłowe, nieprzyjemne doznania skórne takie jak mrowienie, drętwienie, pieczenie czy kłucie, zwykle wynikające z zaburzeń przewodnictwa nerwowego. W przypadku wystąpienia parestezji osoba powinna najpierw zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), który wykona wstępną ocenę i w razie potrzeby skieruje do odpowiedniego specjalisty. Najczęściej pacjent kierowany jest do neurologa, choć w zależności od podejrzewanej przyczyny konsultacji wymagają także endokrynolog, diabetolog, reumatolog, ortopeda, neurochirurg lub psychiatra/psychoterapeuta [1][2][6].

Definicja i charakterystyka parestezji

Parestezje definiuje się jako nieprawidłowe odczucia czuciowe – mrowienie, drętwienie, palenie, kłucie lub „igiełki” – pojawiające się bez zewnętrznego bodźca lub utrzymujące się długo po jego ustaniu [1][3]. Są to objawy wynikające z zaburzeń przewodnictwa nerwowego, występują zarówno przejściowo, jak np. przy długim ucisku na kończynę, jak i przewlekle, co może wskazywać na chorobę układu nerwowego lub zaburzenia systemowe [1][6].

Warto podkreślić, że parestezja jest objawem, a nie odrębną jednostką chorobową. Samo leczenie powinno więc być ukierunkowane na wykrycie i terapię przyczyny podstawowej, nie na maskowanie objawu [2][5].

Do jakiego lekarza zgłosić się z parestezjami?

W przypadku wystąpienia parestezji pierwszym specjalistą powinna być lekarz rodzinny lub lekarz podstawowej opieki zdrowotnej. To on przeprowadza wywiad, zleca podstawowe badania (m.in. glikemia, morfologia, TSH, witamina B12) i podejmuje decyzję o dalszym skierowaniu [1][2].

W zależności od ustaleń lekarz ten może skierować do:

• Neurologa – najczęściej w celu diagnostyki chorób układu nerwowego
• Endokrynologa lub diabetologa przy podejrzeniu chorób tarczycy, cukrzycy lub innych zaburzeń metabolicznych i endokrynologicznych
• Reumatologa jeśli występują objawy chorób tkanki łącznej lub układowych chorób autoimmunologicznych
• Ortopedy lub neurochirurga gdy podejrzewa się ucisk mechaniczny na nerwy wywołany np. zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa
• Psychiatry/psychoterapeuty przy dominujących objawach związanych z zaburzeniami lękowymi lub psychosomatycznymi [1][2][6]

Najczęstsze przyczyny parestezji

Parestezje pojawiają się najczęściej w wyniku:

• Uszkodzenia nerwów obwodowych (neuropatia) – np. w przebiegu cukrzycy, przy niedoborach żywieniowych lub ekspozycji na toksyny [1][6]
• Ucisku mechanicznego na nerwy – typowe w zespołach uciskowych, takich jak zespół cieśni nadgarstka czy przy dyskopatii [4][8]
• Chorób układu nerwowego centralnego – np. stwardnienie rozsiane, udar mózgu, zmiany ogniskowe w ośrodkowym układzie nerwowym [6]
• Zaburzeń metabolicznych i endokrynologicznych – m.in. cukrzyca, niedobór witaminy B12, choroby tarczycy, zaburzenia gospodarki elektrolitowej [1][6]
• Czynników psychogennych – reakcje lękowe lub zaburzenia psychosomatyczne [5][6]

Przebieg diagnostyczny polega więc na wykluczeniu najgroźniejszych przyczyn oraz ustaleniu, czy mamy do czynienia z problemem neurologicznym, metabolicznym czy psychicznym [1][2][6].

Typowy przebieg diagnostyczny

Droga diagnostyczna w przypadku parestezji obejmuje następujące etapy:

• Szczegółowy wywiad lekarski dotyczący czasu trwania, lokalizacji, charakteru parestezji i czynników towarzyszących, jak również historii chorób przewlekłych i przyjmowanych leków [1][2]
• Badanie neurologiczne – oceniana jest siła mięśniowa, czucie dotyku, temperatury, propriocepcji oraz odruchy [1]
• Badania laboratoryjne – pomiar glikemii, morfologia, poziom witaminy B12, TSH, elektrolity [1][6]
• Badania obrazowe – RTG kręgosłupa, rezonans magnetyczny (MRI), czasami ultrasonografia struktur nerwowych [4][1]
• Badania elektrofizjologiczne – np. elektromiografia (EMG) i badanie przewodnictwa nerwowego (ENG) pozwalające ocenić stopień i rodzaj uszkodzenia nerwu [4]
• Konsultacje specjalistyczne – neurolog, diabetolog, endokrynolog, reumatolog, ortopeda, psychiatra/psychoterapeuta – w zależności od stwierdzonych lub podejrzewanych przyczyn [2][6]

Ważne jest szybkie wykluczenie przyczyn zagrażających życiu, takich jak udar mózgu (nagłe parestezje z osłabieniem, zaburzeniami mowy lub widzenia) [1][2].

Diagnostyka – na co należy zwrócić uwagę?

Parestezje wymagają zróżnicowania pod kątem etiologii. Najczęściej lekarz rodzinny zleca podstawowe badania laboratoryjne oraz konsultację neurologiczną jeśli objawy nie mają jasnej, łagodnej przyczyny [1][2]. Szczególną uwagę zwraca się na:

• Objawy alarmowe: nagłe osłabienie połowy ciała, zaburzenia mowy, wzroku, porażenie którejkolwiek części ciała
• Objawy przewlekłe: stopniowo narastające, zwłaszcza z towarzyszącymi innymi objawami neurologicznymi lub ogólnoustrojowymi
• Powiązania z cukrzycą, chorobami tarczycy, niedoborami witamin, zaburzeniami lękowymi czy depresją [1][6]

Szczegółowa diagnostyka jest niezbędna w przypadku utrzymujących się lub nasilających parestezji o niejasnej etiologii [1][4].

Opcje leczenia i znaczenie leczenia przyczynowego

Leczenie parestezji opiera się na eliminacji przyczyny, nie tylko na łagodzeniu objawów. Stąd nadrzędne jest wdrożenie:

• Leczenia choroby podstawowej – np. kontrola glikemii w cukrzycy, suplementacja niedoborów (witamina B12), leczenie hormonalne w chorobach tarczycy [2][6]
• Zabiegów chirurgicznych – w przypadku potwierdzonego ucisku na nerw (np. zespół cieśni nadgarstka) [4][8]
• Farmakoterapii objawowej – stosowanie leków przeciwneuropatycznych w celu złagodzenia przewlekłego bólu i dyskomfortu [2][9]
• Fizjoterapii i rehabilitacji – pomocne przy parestezjach wynikających z urazów ortopedycznych oraz zespołów uciskowych [4]
• Psychoterapii oraz farmakoterapii psychiatrycznej – kiedy podłożem są zaburzenia psychogenne [5]

W diagnostyce i leczeniu coraz większe znaczenie mają badania neuroobrazowe i elektrofizjologiczne, pozwalające na precyzyjne określenie lokalizacji i przyczyny uszkodzenia nerwów [1][4].

Aktualne trendy i nowoczesne podejście do parestezji

Obecnie diagnostyka parestezji opiera się na interdyscyplinarnym podejściu. Droga od lekarza rodzinnego przez neurologa do pozostałych specjalistów zapewnia kompleksową ocenę i możliwość leczenia przyczynowego. Wzrasta znaczenie badań obrazowych, narasta też świadomość konieczności leczenia przyczyny – zamiast skupiać się wyłącznie na łagodzeniu objawów [1][2][6].

Rosnące znaczenie ma także rola fizjoterapii, leczenia bólu oraz interwencji psychologicznych, szczególnie u osób z mieszanym (neurologicznym i psychogennym) podłożem parestezji [4][5].

Kiedy należy zgłosić się pilnie?

Natychmiastowej konsultacji lekarskiej wymagają:

• Parestezje o nagłym początku, zwłaszcza w połączeniu z osłabieniem jednej strony ciała, zaburzeniami mowy lub wzroku czy porażeniem [1][2]
• Objawy towarzyszące gorączce, znacznemu osłabieniu, bólowi głowy, zaburzeniom przytomności

Tego typu objawy mogą być oznaką ostrego udaru mózgu i wymagają niezwłocznej interwencji w trybie szpitalnym [1][2].

Podsumowanie: do jakiego lekarza z parestezjami?

Parestezje, czyli różnego rodzaju nieprawidłowe odczucia czuciowe, to częsty powód konsultacji medycznych. W każdym przypadku pierwszy kontakt powinien mieć miejsce z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej. Lekarz POZ rozpoczyna proces diagnostyczny i kieruje do odpowiedniego specjalisty – najczęściej neurologa, a w razie potrzeby także endokrynologa, diabetologa, reumatologa, ortopedy/neurochirurga oraz psychiatry/psychoterapeuty. Podstawą leczenia jest identyfikacja i terapia przyczyny, niejednokrotnie z wykorzystaniem nowoczesnej diagnostyki elektro– i neuroobrazowej oraz kompleksowej opieki interdyscyplinarnej [1][2][6].

Źródła:

1. https://www.medonet.pl/zdrowie/zdrowie-dla-kazdego,parestezje—przyczyny-wystepowania,artykul,1725865.html
2. https://pokonajlek.pl/parestezje/
3. https://www.wapteka.pl/porady/parestezje-czyli-niepokojace-dretwienia-przyczyny-diagnostyka-i-leczenie/
4. https://apteline.pl/artykuly/dretwienie-konczyn-przyczyny-diagnostyka-i-leczenie-parestezji
5. https://www.mywayclinic.online/blog/szczegoly/parestezje-a-psychika-jak-stres-i-emocje-wplywaja-na-odczucia-w-ciele
6. https://mindhealth.pl/co-leczymy/parestezje
7. https://www.orteo.pl/blog/czym-sa-parestezje-odpowiadamy
8. https://brandvital.eu/ortopedia/ortezy/jak-rozpoznac-parestezje-konczyn-i-jak-ja-leczyc/
9. https://leki.pl/poradnik/co-to-sa-parestezje-i-jak-je-leczyc/
10. https://widokipsychoterapia.pl/parestezje-gdy-cialo-wysyla-niepokojace-sygnaly/